Aktywność twórcza dzieci w wieku przedszkolnym

Dziecko w wieku przedszkolnym posiada szczególną chęć poznawania świata. Dlatego wszelkie kroki podejmowane przez nauczycielki w przedszkolu i rodziców powinny zmierzać do intensywnego stymulowania procesów twórczych w każdej dziedzinie przez stosowanie różnych metod i form pracy.

Dziecko w wieku przedszkolnym zdobywa wiedzę przez zabawę zorganizowaną i dowolną z inicjatywy dzieci. W zabawach tematycznych dziecko odtwarza relacje, które obserwuje w otaczającym świecie. Przez zabawę uczy się stosować obowiązujących zasad. Dostarczanie nowych pomysłów dziecku lub pokierowanie zabawą daje szansę odkrywania nowych sposobów i form jego działania. Te same przedmioty mogą  służyć do czegoś innego np. klocki są bułkami, cukierkami, lekarstwami.

Aktywność twórcza dziecka rozwija się we wszelkiego rodzaju zabawach dydaktycznych i badawczych. Twórcze zabawy doskonalą płynność myślenia, jego giętkość i oryginalność. Uczą dziecko samodzielności w rozwiązywaniu różnych zadań dydaktycznych, rozwijają zainteresowania, koncentrację, uwagę, pamięć, uczą umiejętności dokonywania skojarzeń, motywują do działań..

Najbardziej twórcze cechy dziecka przejawiają się w działalności plastyczno – konstrukcyjnej i muzycznej. Przez wprowadzanie różnych technik  prac ,dziecko wzbogaca swoje doświadczenia plastyczne. Dostarczając dziecku różnorodnych materiałów spowodujemy, że prace będą za każdym razem inne. Dużą pomocą w rozbudzaniu aktywności twórczej dzieci jest materiał przyrodniczy i wszelkiego rodzaju nieużytki.

Doskonałą formą rozwijania inwencji twórczej dziecka są wszelkiego rodzaju układanki. Nie tylko te z obrazkami, ale przede wszystkim z klocków geometrycznych. Pobudzają one zarówno inwencje, myślenie i wyobraźnię twórczą dziecka.

Ważnym elementem rozwijającym twórczą aktywność dziecka jest obcowanie ze sztuką. Oglądanie dzieł artystów, prac kolegów pobudza wyobraźnię, fantazję, uwrażliwia na kolor, rozbudza chęć działania plastycznego.

Do rozwijania aktywności dziecka doskonale nadaje się muzyka, która pobudza sfery intelektualne, doskonali percepcję słuchową, ćwiczy pamięć słuchową, pobudza wyobraźnię, inwencję twórczą i usprawnia koncentrację. Podczas grania na instrumentach dziecko jest skoncentrowane, odwołuje się do pamięci słuchowej, wzrokowej i motorycznej. Wyostrza się również szybkość jego reakcji i orientacji,

Ważnym aspektem rozwoju aktywności twórczej dziecka jest akceptowanie jego działań i pomysłów. Krytykowanie poczynań dziecka na pewno nie sprzyja rozwojowi jego potencjałów, ogranicza zdolności twórcze i zniechęca do dalszych działań.

Aktywność twórcza dziecka, to umiejętność, którą musimy u dziecka rozwijać i doskonalić. Jest to forma zaspokajania potrzeb dziecięcych ukierunkowana na jego wszechstronny rozwój. Od tego właśnie zależy przyszłość dziecka.
Oto kilka przykładów zabaw wspomagających rozwój twórczego myślenia:

ZABAWY WSPOMAGAJĄCE WYOBRAŹNIĘ I ROZWÓJ MOWY

Kuferek skarbów
Nauczyciel wyciąga z kuferka zgromadzone w nim przedmioty i pokazuje dzieciom. Zadaniem dzieci jest odgadnąć do czego służy każdy przedmiot. Następnie dzieci wymyślają inne zastosowanie znanych na co dzień przedmiotów.

Snuj się, snuj bajeczko
Nauczyciel wprowadza nastrój i zaczyna opowiadać wymyśloną bajkę np. dawno, dawno temu, za lasem, w maleńkiej chatce mieszkała dziewczynka… Kolejne dziecko opowiada dalej dodając jedno swoje zdanie itd. Na zakończenie dzieci podejmują próbę odtworzenia całej bajki. Mogą odegrać ją w formie dramy, scenki rodzajowej lub pantomimy.

Teatr małego aktora
Dzieci podzielone na kilka grup. Każda z grup otrzymuje zadanie do wykonania, a polega ono na wymyśleniu i przedstawieniu krótkiej historyjki na podany przez nauczyciela temat np. zakupy w sklepie, wizyta u lekarza itp. Grupy nie mogą się ze sobą kontaktować. Dla pełniejszego wyeksponowania granej roli mogą skorzystać z przygotowanych wcześniej przez nauczyciela rekwizytów. Następuje prezentacja poszczególnych grup, a pozostali uczestnicy odgadują miejsce akcji lub tytuł prezentowanej bajki czy opowieści.

Skarbnica
Zabawa polega na wymienianiu słów według określonych wymogów treściowych. Dzieci wymieniają rzeczy – obiekty np. tylko białe (śnieg, mąka, cukier itp.). Następnie nauczyciel dodaje kolejne kryterium: wymień rzeczy lub obiekty białe i miękkie itp. Nauczyciel może podawać różne kryterium w zależności od opracowywanej tematyki.

W krainie fantazji
Dzieci zastanawiają się, gdzie chciałyby się przenieść: w przeszłość lub w przyszłość. Nauczyciel podpowiada, że aby się tam przenieść, należy użyć swojej wyobraźni. Tam każde dziecko zobaczy siebie, co robi, kto tam jest, jak wygląda kraina, jak się tam czuje itp. Dzieci opowiadają o swojej krainie fantazji, mogą też przedstawić ją w formie plastycznej.

Podobieństwa i różnice
Dzieci dobierają się dwójkami i losują pojęcia przeciwstawne np. bogaty-biedny, wysoki -niski, słodki -kwaśny, wolny -szybki itp. Każda z par ma zaprezentować wylosowane pojęcie. Zadaniem pozostałych uczestników jest odgadnięcie, o jakie pojęcie chodziło.

Przedstawione zabawy rozwijają podstawowe operacje umysłowe myślenia twórczego. Dominują w nich metody poszukujące, ekspresyjne i praktyczne, najbardziej wyzwalające aktywność twórczą dziecka.

ZABAWY ĆWICZĄCE PAMIĘĆ

Podaj kolejność
Za parawanem jest zgromadzonych kilka przedmiotów. Nauczyciel odsłania parawan, dzieci przyglądają się przedmiotom zapamiętując ich kolejność. Nauczyciel ponownie zasłania parawan a zadaniem dzieci jest wymienić przedmioty w kolejności. Utrudnieniem może być podanie koloru każdego z przedmiotów.

Co się zmieniło?
Dzieci siedzą w kole. Wybrane dziecko wychodzi z sali , a pozostałe dzieci zmieniają coś w swoim wyglądzie (kilkoro dzieci). Wybrane dziecko ma znaleźć różnice w wyglądzie dzieci.

Zapamiętaj
Dzieci siedzą w kole. Wybrane dziecko wykonuje jeden prosty ruch np. kiwa głową. Kolejne dziecko powtarza ruch kolegi i dodaje swój. Następne dziecko powtarza ruchy kolegów dodając swój ruch. Zabawę prowadzimy z niewielką ilością dzieci.

Wyliczanki
Człowiek może mieszkać w …….
Człowiek może siedzieć w ……
Narzędziem pracy człowieka jest …….

Dopasuj
Dzieci siedzą w kole i przyglądają się sobie. Jedno z dzieci stoi tyłem do środka koła. Nauczyciel wskazuje jedna osobę, którą wszyscy będą opisywać (wygląd zewnętrzny). Dziecko stojące tyłem ma odgadnąć, o kogo chodzi.

ZABAWY ROZWIJAJĄCE ZDOLNOŚCI SKOJARZENIOWE I SPOSTRZEGAWCZOŚĆ

Skojarzenia
Nauczyciel prezentuje dowolny obrazek pytając dzieci z czym im się kojarzy. Dzieci podają swoje skojarzenia lub tworzą rysunki np. Co kojarzy mi się z latem? Dzieci swoje skojarzenia mogą rysować w formie małych piktogramów dookoła obrazka wyjściowego.

Znana postać
Nauczyciel zaczyna opowieść opisując dzieciom znaną postać bajkową np. Kopciuszka. Podczas opowiadania za każdym razem dodaje jedno zdanie na temat tej postaci. Zadaniem dzieci jest jak najszybciej odgadnąć o jaką postać chodzi.

100 określeń
Dzieci próbują definiować znane przedmioty codziennego użytku. Jak myślicie, jak moglibyśmy nazwać stół? W odpowiedzi jedna z cech powinna być wyabstrahowana np. stół to olbrzym na szczudłach, to wielka deska na 4 nogach, to kolega ławy itp.

Wymień 5 przedmiotów
Dzieci ustawione w kole, przy dźwiękach muzyki podają sobie piłkę. Gdy muzyka umilknie dziecko, które jest w posiadaniu piłki losuje z czarodziejskiej kuli jedną z liter. Ma wymienić 5 przedmiotów zaczynających się na podana literę, a piłka krąży dalej po kole. Gdy piłka wróci do dziecka, a ono nie wymieni 5 przedmiotów daje fanta.

Magiczna plama
Każde dziecko otrzymuje kartkę, którą składa na połowę. Na jedną połowę kartki wyciska kilka kropel tuszu i przykłada druga połową dokładnie przyciskając. Po rozłożeniu kartki ma dwie identyczne plamy. Próbuje porównać z czym mu się plama kojarzy. Potem obrysowuje pisakiem wyobrażoną postać dorysowując inne charakterystyczne elementy postaci.

Magiczny przedmiot
W czarodziejskim woreczku znajduje się kilka przedmiotów trudnych do identyfikacji. Za pomocą dotyku dzieci mają odgadnąć nazwę przedmiotu i podać do czego on służy.

ZABAWY ROZWIJAJĄCE KONCENTRACJĘ UWAGI

Słuchaj uważnie
Dzieci siedzą w kole. Kilkoro z dzieci jest wybraną postacią z opowiadania, które nauczyciel zaczyna opowiadać. Jeżeli dziecko rozpozna postać, którą prezentuje, obiega siedzące dzieci w kole i wraca na swoje miejsce. Nauczyciel stara się tak opowiadać, aby każde dziecko miało możliwość wystąpienia.

Pilot w samolocie
Nauczyciel wybiera dwoje dzieci. Jedno jest pilotem samolotu i ma zamknięte oczy, natomiast drugie odgrywa role kapitana wieży kontrolnej i za pomocą słów kieruje samolotem, aby bezpiecznie wylądował na lotnisku. Pilot musi maksymalnie się skoncentrować, poruszając samolot między ustawionymi na dywanie przeszkodami.

Kacper mówi wam
Nauczyciel wybiera jedno dziecko, które będzie Kacprem, a reszta dzieci będzie go naśladować. Przed pokazaniem kolejnej czynności Kacper wypowiada słowa: Kacper mówi wam np. klaśnijcie nad głową. Jeżeli Kacper nie poprzedzi czynności magicznymi słowami, wówczas dzieciom nie wolno go naśladować. Które z dzieci się pomyli odpada z gry.

Wprawki pantomimiczne
Zabawa wymaga ciszy i koncentracji uwagi. Nauczyciel zaprasza dzieci do inscenizowania różnych scenek rodzajowych, np. przechodzimy ostrożnie po oblodzonej kładce, wspinamy się na wysoką skałę, chodzimy po kamieniach, dekorujemy tort, omijamy kałuże itp.

Personifikacja
Nauczyciel wspólnie z dziećmi wybiera przedmiot znany dzieciom z życia codziennego np. krzesło i razem nadają mu jak najwięcej ludzkich cech. Nauczyciel naprowadza dzieci pytaniami: co krzesło robi, gdzie mieszka, kogo lubi, jak spędza czas, jak się zachowuje itp.

Kim jestem?
Dzieci losują kartoniki z różnymi postaciami np. żaby, króla, dziewczynki itp. Każde z dzieci ruchowo lub werbalnie przedstawia daną postać.

Wszelkiego rodzaju zagadki, zgadywanki, zabawy w układanie wyrazów, wymyślanie, opowiadanie „co by było, gdyby…”, kalambury;

ZABAWY RYSUNKOWE

Zabawy związane z rysowaniem, malowaniem – np. narysuj potwora, albo zwierzę, które nie istnieje, rysowanie z zamkniętymi oczami, dorysowywanie brakujących elementów, wykonywanie ludzików, pacynek, zabawek z różnych materiałów (kasztany, plastelina, puste opakowania, papier, masa solna itp.)

Kreatywne rysowanie.
Przekształcenie konturowego rysunku w coś zupełnie innego (np. krzesła w pojazd) lub w podobny przedmiot, ale nie istniejący w rzeczywistości (np. kontur samochodu w pojazd z przyszłości, z kosmosu, z krainy fantazji). Odmianą tej metody jest tworzenie obrazów przez dorysowywanie elementów do barwnych plam, linii, figur geometrycznych. Przykładowe wersje dla młodszych dzieci:

Trójkącik Dorosły rozdaje dzieciom karty z narysowanymi trójkątami (im więcej, tym zadanie trudniejsze, dlatego zaczynamy od kilku) i prosi: Każdy z trójkątów zamień na inny rysunek!

Wesołe koty Dorosły rozdaje dzieciom karty z narysowanymi konturami kilku kotów, prosząc, aby każdego kota pokolorować w inny sposób, używając tylko jednej kredki lub ołówka ( różne wzory na każdym kocie ).

Wszystkie kredki chcą rysować
Dorosły prosi dzieci: Przed wami leżą pracowite kredki. Pozwólcie, żeby każda narysowała coś na waszej kartce. Każda chce narysować coś ładnego i co innego. Skończycie, kiedy wszystkie kredki popracują na waszym obrazku.

Malowanie do muzyki na zadany lub dowolny temat. Przy dźwiękach muzyki (zróżnicowanych fragmentach utworów) dzieci malują:
– dwiema kredkami w jednej ręce (najlepiej każda w innym kolorze),
– obiema rękami (w każdej kredka),
– farbami – pędzlem, wacikiem, palcami,
– kolorową kredą
ZABAWY RUCHOWE

Taniec części ciała. Przy tanecznej muzyce dorosły prosi dzieci, żeby „tańczyły”: tylko nosem, ustami, palcami, brzuchem, dłońmi, kolanami, językiem, łokciami, policzkami, na końcu całym ciałem

Przedstaw się. Każdy uczestnik zabawy przy dźwiękach muzyki pokazuje jakiś gest, ruch, powtarzany przez pozostałych

Improwizacje. Dziecko próbuje opowiedzieć tańcem jakąś historię zasłyszaną w muzyce (najlepiej klasycznej).

Pomysłów na zabawy jest mnóstwo, wystarczy tylko trochę inwencji, chęci i gotowe! Świetna zabawa, łącząca naukę z rozrywką dla małych i dużych.

Opracowały: Marta Migas, Beata Wesołek