W jaki sposób uwrażliwiać dziecko na muzykę?

Okres przedszkolny to ważny czas dla kształtowania się u dzieci predyspozycji muzycznych. Wg M. Matuszewskiej i B. Kamińskiej to w tym właśnie okresie intensywnie rozwija się pamięć oraz wyobraźnia muzyczna, a także spontaniczna ekspresja muzyczna, śpiew i muzyczne zabawy.

W czasie pobytu w przedszkolu, dzieci zachęcane są do podejmowania różnorodnych aktywności, w tym także tych związanych bezpośrednio z muzyką, a są to:

1. Śpiew – jedna z głównych form ekspresji dziecka. Piosenki w wychowaniu przedszkolnym pełnią wiele funkcji. Są zarówno prostymi utworami muzycznymi, zrozumiałymi dla dziecka, jak również środkami, dzięki którym kształtujemy postawę estetyczną i wzbogacamy rozwój emocjonalny dzieci. Przy odpowiednio dobranych piosenkach, możemy uwrażliwić dzieci na wszystkie elementy muzyczne, które w przyszłości pozwolą im w sposób świadomy odbierać utwory muzyczne. Są to m.in. rytm, metrum, tempo, melodia, dynamika, nastrój, budowa. Poza tym zbiorowy śpiew wzmacnia więź z grupą, ośmiela dzieci nieśmiałe, pozytywnie wpływa na system nerwowy i rozwój fizyczny dzieci. Nauczyciel, dobierając repertuar wykorzystywany w czasie zajęć, korzysta także z piosenek w celu wzbogacenia słownictwa dzieci i poszerzenia ich wiedzy o świecie.

2. Ruch przy muzyce – jako naturalna reakcja na dźwięki. Ruch przy muzyce ma dwojaki charakter: swobodny oraz podporządkowany rytmowi. Jeśli chodzi o ten pierwszy rodzaj, ma on szczególne znaczenia dla młodszych przedszkolaków, które z naturalną spontanicznością wcielają się w różne postaci i naśladują je swoim ruchem. Ten rodzaj ruchu przy muzyce wyzwala w dzieciach własną inwencję twórczą. Drugi rodzaj ruchu jest poddany pewnej muzycznej dyscyplinie – jest to np. maszerowanie do muzyki, realizowanie rytmu klaskaniem lub tupaniem, nauka tańca oraz wszelkie zabawy uwrażliwiające na elementy muzyki takie jak tempo, dynamika, wysokość i barwa dźwięków.

3.Gra na instrumentach. W warunkach przedszkolnych korzystamy przede wszystkim z instrumentów perkusyjnych. Gra na instrumentach jest bardzo atrakcyjna dla dzieci, gdyż daje możliwość zaobserwowania w praktycznym działaniu zmiany tempa, czy dynamiki dźwięku. Daje dziecku możliwość uczenia się przez własną aktywność. Instrumenty wykorzystujemy do ćwiczeń rytmicznych, słuchowych i ruchowych, jako akompaniament do śpiewanej piosenki, tworzymy ostinata rytmiczne, a także do szeroko pojętych zadań twórczych (ilustracja wiersza, własny akompaniament, przedstawienie zjawisk przyrodniczych w formie muzycznej).

4.Słuchanie muzyki – poprzez stwarzanie dzieciom okazji do słuchania różnorodnych utworów muzycznych i przedstawienie usłyszanych treści w dowolnej formie plastycznej, literackiej lub ruchowej. Muzykę instrumentalną wykorzystujemy również do zabaw relaksacyjnych. Krótkie, właściwie dobrane utwory pomagają uwrażliwiać dzieci na elementy muzyczne: instrumenty dominujące w słyszanym utworze, zmiany tempa i dynamiki, określenie nastroju i charakteru muzyki, zwrócenie uwagi na powtórzenia i budowę utworu.

Wszystkie te działania podejmujemy na co dzień w trakcie pracy z dziećmi. W jaki sposób rodzice mogą uwrażliwiać dziecko na muzykę? W każdej nadarzającej się okazji, na przykład:

  • Stwórz z dzieckiem własny instrument muzyczny z przedmiotów codziennego użytku, np. bębenek z wiaderka, grzechotka z pustego opakowania wypełnionego ryżem, gitara z pudełka, na które naciągniemy gumki recepturki. Nazwijcie stworzony instrument i wspólnie zorganizujcie koncert.
  • Baw się dźwiękami – zabaw się z dzieckiem w dyrygenta. Ustalcie własne znaki i eksperymentujcie z dźwiękiem. Spróbujcie zaśpiewać lub zagrać dźwięk cichy/głośny, długi/urywany, niski/wysoki itp.
  • Zwróć uwagę na muzykę, której słucha Twoje dziecko. Zaobserwuj, jaka muzyka najbardziej odpowiada twojemu dziecku, jakie utwory działają pobudzająco, a jakie wyciszająco. Rozmawiaj z dzieckiem na temat utworów, jakie słuchacie. Określcie ich nastrój, tempo. Puśćcie wodze fantazji i stwórzcie własną historię do słyszanego utworu instrumentalnego.
  • Uwrażliwiaj dziecko na dźwięki płynące z otoczenia. Rozpoznawajcie i naśladujcie odgłosy zwierząt i przyrody, wsłuchajcie się w dźwięki, które was otaczają.
  • Stwarzaj dziecku okazję do pląsania i tańczenia przy muzyce.

Codzienność stwarza nam wiele okazji, by wspierać nasze dzieci  w rozwoju. Wykorzystujmy je pamiętając, że aktywność muzyczna przyczynia się także do rozwoju umysłowego dzieci. Pozwala im dostrzegać rytm i regularność ważne w edukacji matematycznej, rozwija wyobraźnię, wrażliwość i pozytywnie wpływa na rozwój emocjonalny i społeczny.

K. Hodana

Bibliografia:

  1. E. Gruszczyk – Kolczyńska, Starsze przedszkolaki. Jak skutecznie je wychowywać i kształcić w przedszkolu i w domu?
  2. D. Malko, Metodyka wychowania muzycznego w przedszkolu